Aslında Herkes Dahidir

 Evet, aslında herkes dahidir. Einstein meşhur sözü olan bu durum Harwerd Üniversitesi’nde Amerikan psikolog Howard Gardner’ın ortaya attığı çoklu zeka kuramıylada teyitleniyor. Herkes dahidir ama yeteneğimizi keşfedip onu doğru kullanmakta bitiyor olay.

Peki çoklu zeka kuramı nedir? Çoklu zeka kuramı kime aittir? Ne ile ilgili? Deha ne demek? zeka nedir? Gelin birlikte inceleyerek sizin zeka tipinizi bulalım ve ardından bunun ile ilgili biraz söyleyeceklerimiz olacak.

Howarde Göre Zeka Kuramı

1- Dilsel Zeka ya da Sözel Zeka

Zeka
DİLSEL ZEKA YA DA SÖZEL ZEKA
  • Bu zeka tipine sahip birey dil öğrenmede ve telaffuzda oldukça başarılıdır.
  • Kitap okumayı sever ve yazı yazmada başarılıdır.
  • Karmaşık cümleleri kolaylıkla çözümleyebilir.
  • Kelime ezberleme kapasitesi ve hızı yüksektir. Rahatlıkla büyük bir kitabı ezberleyebilir.
  • Şiir yazma kabiliyetleri bulunur, şiir okumaktan hoşlanırlar.
  • Karşıdaki kişiyi dinler ve ne denilmek istendiğini daha iyi farkeder.
  • İkna kabiliyetleri yüksektir.
  • Okuduklarını ve anladıklarını kolaylıkla yorumlarlar.
  • Hitap gücü ve nutuk becerisi yüksektir.
  • İnsanlara kendilerini dinletebilir.

Bu yönü iyi olanların başarılı olabilecekleri bazı meslekler;

 Avukatlık, çevirmen, komedyen, tarihçi, gazeteci, şair, seslendirmen, politikacı, psikoterapist, satış elemanı, yazar, eğitimci, editör ve diğerleri…

2- Mantıksal Zeka ya da Matematiksel Zeka

Zeka
Mantıksal Zeka ya da Matematiksel Zeka
  • Bu zeka tipine sahip birey klasik IQ testlerinde oldukça başarılı olur.
  • Matematik işlemlerini kolaylıkla yapar ya da yeni kuramları çabuk kavrarlar.
  • Mantıksal örüntüleri ne kadar karmaşık olursa olsun çözmenin yolunu bulur.
  • Bilgisayar programlama – algoritma ve elektronikteki mantıksal kapılar gibi sistemleri rahatlıkla kavrar ve özgün buluşlar yapabilir.
  • Kesin doğru veya yanlış bilgiler daha tatmin edici bulunur.
  • Satranç, dama gibi oyunlarda başarılıdır.
  • Soyut düşünme becerisi oldukça gelişmiştir.
  • Karar verme kabiliyeti oldukça gelişmiştir.
  • Grafik ve istatistik okuma becerisi gelişmiştir.

Bu yönü iyi olanların başarılı olabilecekleri bazı meslekler;

Muhasebeci, bankacı, bilgisayar programcısı, mühendis, yatırımcı, araştırmacı, bilim adamı ve diğerleri…

3-Mekansal Zeka ya da Uzaysal – Görsel Zeka

Zeka
Mekansal Zeka ya da Uzaysal – Görsel Zeka
  • Bu zekaya sahip bireyler için geometrik şekiller karmaşık gelmez.
  • Üç boyutlu geometrik şekiller üzerinde matematiksel işlemleri gerçekleştirirken oldukça başarılıdır.
  • Çizim kabiliyeti oldukça gelişmiştir.
  • Resim çizme konusunda başarılıdır ve ünlü ressamların tümünde bu özellik bulunur.
  • Hafızasında görüntüleri inceleyebilecek düzeyde saklar. Örneğin bir defa gördüğü bir kişinin yüzünü unutmaz ve kağıda çizebilir.
  • Evde veya ofiste eşyalarını kolaylıkla kaybetmez. Koyduğu bir nesnenin yerini hatırlar.
  • Gözleri en önemli duyu organlarındandır.
  • Hayal kurma durumu daha fazla gözlenir.

Bu yönü iyi olanların başarılı olabilecekleri bazı meslekler;

Fotoğrafçı, grafik tasarımcısı, reklamcı, mimar, moda tasarımcısı, film editörü, yönetmen, denizci, tur rehberi, pilot, terzi, şehir planlamacısı ve diğerleri…

4- Müzik Zekası

Zeka
Müzik Zekası
  • Bu zeka alanına sahip bireylerin müzik kulakları gelişmiştir.
  • Müzikleri hafızalarında doğru notalarla ve ritimle saklayabilir.
  • Seslere duyarlıdır.
  • Müzik aletlerini çabuk öğrenir ve kullanır.
  • Sesini doğru kullanabilir.
  • Ritmik konuşma veya hareket etme kabiliyeti vardır.
  • Kulakları en önemli duyu organlarındandır.
  • Duyduğu sesin hangi nota olduğunu bilir.

Bu yönü iyi olanların başarılı olabilecekleri bazı meslekler;

Besteci, orkestra şefi, dansçı, müzisyen, müzik terapisti, müzik öğretmeni, şarkı sözü yazarı, ses mühendisi ve diğerleri…

5- Bedensel Zeka ya da Kinestetik Zeka

Zeka
Bedensel Zeka ya da Kinestetik Zeka
  • Fiziksel etkinliklerde daha başarılıdır.
  • Mutlaka uğraştığı bir spor dalı vadır.
  • Kaslarının kontrolüne %100 e yakın oranda sahiptir.
  • Uzun süre bir yerde sabit kalmaktan hoşlanmaz, bu tür durumlarda ellerini ya da ayaklarını hareket ettirmeye başlar.
  • Genellikle hızlı hareket etmeyi sever.
  • Kısa mesafelerde zamanı varsa ulaşım araçlarını tercih etmek yerine yürümeyi tercih eder.
  • Vücut dili kullanımı oldukça fazladır. Duygularını hareketleri ile belli eder.

Bu yönü iyi olanların başarılı olabilecekleri bazı meslekler;

Akrobat, dansçı, oyuncu, marangoz, koreograf, teknisyen, heykeltıraş, cerrah, beden eğitimi öğretmeni ve diğerleri…

6- Sosyal Zeka

Zeka
Sosyal Zeka
  • Grup içinde doğal bir lider görünümündedir.
  • Arkadaşları ile vakit geçirmekten hoşlanır.
  • İletişim becerileri yüksektir.
  • Başkalarına yardımcı olmada gönüllü olur.
  • Problemli arkadaşlarına destek olur.
  • Bir ya da iki tane çok sıkı dostu vardır. Bunun yanında onlarca yakın arkadaşı vardır.
  • Organizasyon becerisi yüksektir.
  • Diğerleri tarafından arkadaşlık için aranır.

Bu yönü iyi olanların başarılı olabilecekleri bazı meslekler;

 Öğretmen, psikolog, danışman, hemşire, politikacı, halkla ilişkiler uzmanı, resepsiyonist, sekreter, toplum liderleri, sosyal hizmetler uzmanı ve diğerleri…

7- İçe Dönük Zeka ya da İçsel Zeka

Zeka
İçe Dönük Zeka ya da İçsel Zeka
  • Bağımsızdır.
  • Kendi belirlediği hedefleri vardır.
  • Bireysel başarıya odaklanır.
  • Güçlü ve zayıf yönlerini tanır.
  • Öz saygı ve sevgi yüksektir.
  • Başkaları ile paylaşmadığı iyi özellikleri vardır.
  • Kendi kararlarını kendisi verir.

Bu yönü iyi olanların başarılı olabilecekleri bazı meslekler;

Girişimci, danışman, yaratıcı yazar, psikolog, araştırmacı yazar ve diğerleri…

8- Doğa Zekası

Zeka
Doğa Zekası
  • Doğayı sever ve korur.
  • Hayvan besleme ve bitki yetiştirmeye istekli olur.
  • Çevrenin temiz tutulması konusunda duyarlıdır.
  • Açık havayı (doğayı) kapalı ortamlara tercih eder.
  • Yeni bitki ve hayvan türleri görmek onların ilgisini çeker.
  • Belgesel izlemeyi sever.
  • Bahçede çalışmayı sever.
  • Doğa olayları ilgisini çeker.

Bu yönü iyi olanların başarılı olabilecekleri bazı meslekler;

 Ziraat mühendisi, arkeolog, meteorolog, biyolog, zoolog, veteriner, çevre bilimci ve diğerleri…

9- Varoluşsal Zeka

Zeka
Varoluşsal Zeka
  • Mantık yürütmenin zor olduğu konuları anlayabilirler.
  • Duyulup hissedilemeyen konularda etkin yorum yapabilirler.
  • İnanması güç olup öte yandan ihtiyaç derecesinde olan kavramların anlamlandırabilirler.
  •  Sıklıkla bilincin doğasını düşünürler.
  • Ölümden sonra insanlara ne olacağını ve doğmadan önce nerede olduğumuzu merak ederler.
  • Saatlerce düşünceler içinde kaybolurlar.
  • Bir karar vermeniz gerektiğinde, olası her sonucu hesaba katarlar.

Bu yönü iyi olanların başarılı olabilecekleri bazı meslekler;

Din adamları, fizikçiler, kuantumcular, matematikçiler ve ve diğer en uç noktaları irdeleyen kişiler…

IQ Önemsiz mi?

Zeka
IQ Önemsiz mi?

Belki ortaya atılan çoklu zeka türleri ile ilgili bu fikrin eksikleri olabilir. Nitekim bu katagoriye varoluşsal zeka sonradan dahil edilmiştir. Öyleyse bu bize gösteriyor ki insan zekası tek düze iq hesaplarından daha öte bir şeydir.

 1. Dünya savaşından 1 yıl sonra her ülkenin okul sistemlerinde iq testi ile sınıflara ayrıştırılan çocuklar olmuştur. Bu çocukların ruh halini düşünelim. Kim bilir içlerinde o teste göre aptal yerine konulan çocuğun ne gibi yetenekleri vardı.

Bu olayla ilgili Wolter Lippmann “Sujenin edebiyatında sadece bir şey okunmalıdır… Zeka testinin nasıl kolayca acımasızlık makinasına dönüştüğünü görün… bir çocuğun bedeninde kalıcı bir bayağılık duygusunu damgalamanın bir methoduna nasıl dönüşebileceğini görün…” ifadelerini kullanmıştır.

  Bu ifadelerimizden iq testlerini yabana attığımız anlaşılmasın ama sadece buna göre karar vermenin oldukça çok yönlü insan beynine uygun olamayacağını anlatmaya çalışıyoruz.  Nitekim iq testi tüksek çıkan bireyin çoklu zeka kuramına göre mantıksal zeka ve matematiksel zekası gelişmiştir diyebiliriz.

 Yani demem o ki

İnsanları sınırları belli olan kişisel tercihlere göre belirlenmiş sınavlara tabi tutarak bir kanıya varmaktan vazgeçelim. Herkes resim yapamayacağı gibi herkes matematikte de iyi olamaz. Herkesin sesi güzel olamayacağı gibi herkes edebiyattan anlamaz.

 İnanın sesi güzel olmanın yetenek bazında matematiği iyi olandan farkı yok.  Nasıl mı? Gelin açıklayalım;

Ses Güzelliği Gibi Matematikte İyi Olmakta Bir Yetenek Mi?

Zeka
aslında_herkes_dahidir

 Ses güzelliği genetik olarak gelir yani bir yetenektir ve geliştirilebilir. Bazı sanatçıların çıkabildikleri oktavlara biz ne kadar uğraşsakta çıkmakta zorlanırız. Aynı böyle matematikte (bunu sayısal olarak ele alıyorum) bir yetenektir. Albert Einsteinin beyni incelendiğinde geniş parietal (beynin yan kemiği) loblarındaki anormalliğin matematiksel, görsel ve mekansal öngörülmeyle ilişkili olduğu ve beynin bu bölgesinde normal insan beynine göre daha az boşluk olduğunu keşfetti.

Hipotezleri ise şuydu:

“Eğer bu bölümde ne kadar az boşluk olursa nöronlar arasındaki bağlantı artar.” Tabi buna yoğunlaştığı alan itibariyle gelişme göstermiştir diyebilirsiniz. O zaman şu araştırmaya bakalım;

 ABD”de yapılan bir araştırma sayılarla ilgili doğuştan gelen duyarlılığın, matematik yeteneğine sahip olmada okulda alınan eğitimden daha önemli olduğunu ortaya çıkardı.

ABD”li bilim adamları matemetikte iyi olmanın, kişinin doğuştan sahip olduğu yeteneğe ve okula başlanan ilk yıllarda alınan eğitim olmak üzere iki faktöre bağlı olduğunu belirtirken, bu iki faktörün birbiriyle olan ilişkisini incelemek üzere bir araştırma yaptılar.

Maryland’de bulunan John Hopkins Üniversitesi araştırmacılarından Justin Halberda, yaptığı araştırmada yaşları 14 olan 64 çocuğa tahmini sayı algılama (ANS) adı verilen bir ölçüm testi yaptı. Seçilen çocukların hepsi geçmişte çok benzer matemetik eğitimi almış ve 5- 11 yaş arasında düzenli olarak matematik testlerine girmişti.

Halberda ve ekibi, katılımcılara bilgisayar ekranında yanıp sönen ışıklar gösterdi. Her ışık, mavi ve sarı renkte, 10-32 kez yanıp söndü. Deneklerden 200 milisaniyelik sürede akıllarında kalan renk ve yanıp sönen ışık sayısını söylemeleri istendi. Bazıları renkleri ve sayıları daha kolay algılayabilirken, bazıları da zorlandı.

Tahminleri en yüksek seviyede yapan çocukların, zeka testlerinde en yüksek puan alan çocuklar olduğu ortaya çıktı. Halberda, deneklerin tümünün 5 yaşındayken, yani okula henüz başlamamış ve matematikle tanışmamışken IQ testine tabi tutulduklarını, testi başarıyla geçen çocukların IQ testlerinde en yüksek zeka seviyesine sahip olan çocuklar olduklarını belirtti.

Eğitim ve Yetenek

Bir Amazon kabilesinde eğitim görmemiş çocuklarla Fransa”da eğitim görmüş çocuklara ANS testi uygulanmış, iki grup arasında bariz bir fark olmadığı ortaya çıkmıştı.

Gördüğünüz üzere bu örneğe ister resim yapmayı koyun ister şiir yazmayı, ister hızlı koşabilmeyi koyun ister futbol oynamayı.

Halberda, okulda görülen matematik derslerindeki başarı ya da başarısızlıkların büyük oranda genetiğe bağlı olduğunu söyledi. ABD”li araştırmacı ayrıca, ANS”nin güçlü bir test aracı olduğunu, buna rağmen yüzde 100 kesinliği olmadığını da sözlerine ekledi.

 Eğer doğuştan hangi özelliğiniz baskınsa o konuya yoğunlaşırsanız alacağınız sonuçlar daha tatmin edici olur. Eğer ben şu konuda iyi değilim ama iyi olmak istiyorum diyorsanız olmazsınız demiyorum ama o konuda yetenekli olanlara göre daha fazla çaba sarf etmeniz gerekir.

 Herkesin dahi gözüyle baktığı Albert Einstein dahi coğrafya, tarih gibi soruları yapamadığı için ilk üniversite sınavında başarısız olmuştur. Demek ki insan her konuda çok iyi olamaz. Yapılan araştırmalar beynin aynı anda birden fazla konuyla değil tek bir hedefte ilerlerse pozitif sonuç almasının  daha mümkün olacağını ortaya koyuyor.

 Demem o ki ;

Her insanın sahip olduğu bir yetenek vardır. Eğer siz yetenekli olduğunuz alana değer verirseniz belki üç belki beş sıfır önde başlarsınız.

 Herkesin bir değer olduğunu unutmamalıyız. Hiçbir insan öylesine yaratılmamıştır. Herkesin mutlaka iyi olduğu bir konu vardır. Bu konuda da eğitim sitemimize büyük görev düşüyor. Çocuklarımızın yeteneklerini tespit edip yönlendirilmesinde de eğitimcilerimize büyük görev düşüyor.

 Son olarak unutmayın:Aslında herkes dahidir. Ama siz kalkıp bir balığı, ağaca tırmanma yeteneğine göre yargılarsanız, tüm hayatını aptal olduğuna inanarak geçecektir.

İlginizi Çekebilecek Öneri Yazı: Kadın Beyni Erkek Beyni / Hangisi Daha Zeki?